An kagadanan nin parabareta

Parte na an bareta dapit sa kagadanan sa aro-aldaw na baretang pigpapatumar satuya kan popular na media. Binabareta an kagadanan kan mga darakulang tawo arog kan mga pulitiko asin mga showbiz celebreties. Binabareta man an  mga nagkairido asin naging biktima kan mga trahedya, massacre, aksidente sa tinampo, butod na hawak na nakua sa luminog na barko asin kadakul pang iba. May nagdadanay na buhay sa mga bareta dapit sa mga gadan na gari baga nagiging espektakulo an hawak na binawian nin buhay. Sa mga police news, kaipuhan na yaon an bangkay o an may sulong kandila, o an preskong dugo sa tinampo. Yaon man dapat an buminanggang sakayan, an pagkarapado kaini, an mga nakaligtas, an mga opisyales na nag-iimbestiga.

Sa satuya, aro-aldaw na naglalawig an listahan kan bareta kan mga nagagagadan, dawa aram niyato na dakul sa mga nagagadan an dai naman ipinapahiling kan telebisyon o binabareta sa radyo asin dyaryo. Ta siring kan pagkahulog ni Icarus sa mahiwas na kadagatan, an kagadanan kan sarong tao, dai man nangangahulugan na mauntok an pag-itok kan mundo, o mawawaran na nin sistema an mga kinatudan. Mapait na bulong ining kaipuhan akoon na dai natatapos an kinaban dahil lamang sa may nautsan na mga tawo.

Alagad, pa’no kun an tagabareta iyo an gadan? Iyo an ginadan. Siya na an magiging laog kan dati niyang bareta. Siring sa aking paratindang dyaryo, na nabungguan asin dinulugan, an nagdadara nin bareta iyo na an laog kan bareta. Kaining semanang ini, may parabetang ginadan asin bako ining bago, maisasalak ta sana man ini, sa naglalawig na listahan nin mga gadan. Makurahaw kita nin hustisya mantang nagtutuya-tuya na satuya an pagkalingaw sa saindang mga ginadan. Sa sunod na may bagong gadan, matatambunan na giraray an mga dating gadan. Asin mauutro giraray an mga dating kondenasyon asin iba pang lakdang. Siring kaini an dalagan kan panahon, orog na ngonyan na an mga bareta o an tagapabareta man, dai naman minatungkos sa orog na ikakarahay kan banwaan. May presyo an kada bareta. May patron an tagapagbareta.  Konektado sa ibang dakulang tawong pighahadokan niya sa lubot, pigtatadokan sa hirog. Kahapotan ini na kaipuhan niyatong hilingon asin simbagon sa kun ano an estado kan media sa Kabikolan. Dai ko tinatawadan an mga ginigibong lakdang kan mga kaibahan sa pampublikong serbisyong ini, dai ko man sinasabing mayong balor an mga ginigibong pagprotesta laban sa mga paggadan sa mga tagapagbareta, an sakuya sana, apwera sa mga bagay na ini, ano pa an mahihimo niyato tanganing maitulod bako sana an proteksyon kan mga tagapagbareta, kundi an mismong estado kan pampublikong media sa Kabikolan, kun an mga ini kapot na nin dakulang mga kompanya asin pulitiko asin mga institusyon na nagtutulod kan saindang sadiring agenda? Kulibat ko pa, kun hihilingon asin mamatian na an kagadanan kan tagapagbareta saro sanang ordinaryong kagadanan o ironiya kan buhay asin bakong tumang ini sa katawohan, bakong makangalas na masusunudan pa ini. Ini nin huli ta an mismong mga namamanwaan, o an kadaklan satuya, dai nakakamati kan pagmakulog apwera sa pagkabigla asin pagkaherak.

May pangapodan man ini sa mga nasa serbisyo kan media, kaipuhan na orog gayod na mamatian kan mga tawo an mas kritikal na pag-atid-atid asin pagbayaw kan mga isyu na bako sanang minapabor sa kalaban na partido kan mga pulitikong iyo man an nagpapadalagan kan gabos-gabos, puon sa mga pampublikong eskwelahan, kooperatiba nin kuryente, lisensya asin prangkisa sagkod sa libre kutang medikasyon. Kaipuhan nin mediang may katalingkasan sa mga poderosong tawo na ginagamit kitang paon. Sa pagtubod ko, kun an mga media kapot kan kanya-kanyang dakulang tawo, dai na makangalas na sa interes kan mga ini, an mga tagapagbareta an enot na mararata sa kahoy, mantang may sadiring proteksyon an mga darakulang tao. Kaya an hapot iyo na siisay an malangkaw kan estilo asin propesyon kan pagbareta asin tagapagbareta? Madadara daw ini kan daing saysay na kagadanan kan mga tagpagbareta na ini na oripon kan parehong mga tawong yaon sa posisyon na kinakasangkapan an media bilang mga propagandista nin saindang mga pagbutog-butog asin pagtimhak sa saindang kontra-partido? Siisay an makikidumamay satuya, kun rinarayo kita kan satuyang panahon asin mga pansadiring pangangaipuhan sa banwaan na satuyang tinatawan nin siring na klase nin serbisyo?  Sa kagadanan nin tagapagbareta, mas orog ngonyan na kaipuhan an nag-iisip na publiko, ta an banwaan an naghihimo asin nagpapadalagan kuta kan klase nin media dapat na igwa kita, bakong an mga darakulang tawo na nagmamawot sanang pahiwason an sakop, palawigon an torno. Kita dapat an nagsusuporta sa satuyang mga tagapagbareta nin huli ta sinda an mga kritikong minaserbi sa orog na karahayan kan banwaan asin bako sana kan mga katotoohan na pigpapalayog ta bilang mga gapong dinadaklag sa ibong na kampo.

Totoong konektado an kagadanan kan tagapagbareta sa mas dakul asin dakula pang pangyayari sa Pilipinas nin paggadan sa mga media. Alagad, may pinapahiling satuya an kagadanan na ini sa kun anong klaseng lokal na media igwa kita, digdi ko gustong magmundo asin ipadagos an panguyngoy asin pagtipon nin kusog-boot, nin huli sa pagkabarato kan satuyang mga isog asin buhay. (Kristian Cordero)